Water in Turkije

Als je weleens in het zuiden van Spanje, Portugal of Italië bent geweest en je kent het zuiden van Turkije, dan zal je vast zijn opgevallen dat het in zuidelijk Turkije lang niet zo dor en droog is als in de Zuid-Europese landen. En kijk je naar de landen ten oosten van Turkije, dan zijn de verschillen nog veel groter. De Turkse hoogvlakten zijn wel - in ieder geval aan de oppervlakte - behoorlijk droog, maar toch kun je in zijn algemeenheid stellen dat Turkije met zijn rivieren en meren relatief rijk is aan water.

Los hiervan staat de vraag naar schoon water. Door de snel groeiende bevolking en de eisen die de moderne beschaving stelt, is de vraag naar schoon water sinds de jaren zestig van de vorige eeuw flink toegenomen. Was er 50 jaar geleden nog zo’n 4000 liter water per persoon per jaar beschikbaar, nu is dat nog maar 1500 liter. Waterschaarste zal in de toekomst dan ook een serieus probleem gaan vormen, zeker als door klimaatveranderingen de hoeveelheid oppervlaktewater verder gaat afnemen.

Feiten en cijfers over water in Turkije

  • De belangrijkste bronnen voor de watervoorziening in Turkije zijn de rivieren. Zij nemen in totaal 70% van de watervoorziening voor hun rekening. Bijna de helft hiervan komt van de Eufraat en de Tigris. De overige 30% komt van de zeeën en meren.
  • Als je kijkt naar het waterverbruik, wordt ruim 72% gebruikt voor irrigatie, ongeveer 16% is voor huishoudelijk gebruik en de rest wordt gebruikt door de industrieën.
  • tint
    Turkije heeft de afgelopen tien jaar flink geïnvesteerd in waterzuivering. In 2007 had men in 34 van de 81 provincies nog geen waterzuiveringsinstallaties, in 2017 was dat aantal teruggedrongen tot 7.
  • Door onder andere slechte leidingen, maar ook door illegaal aftappen en niet betaalde rekeningen, is het economische en fysieke verlies van water in Turkije veel groter dan in de meeste andere landen. Onder andere door het vervangen van waterleidingen, strengere controles en eerder afsluiten bij niet betalen, wordt dit verlies steeds verder teruggedrongen.
  • Het leidingwater in Turkije is in principe veilig om te drinken, maar het is minder zuiver dan het leidingwater in bijvoorbeeld België en Nederland. Daarom krijgen sommige mensen toch last van hun maag en darmen als ze leidingwater drinken. Bovendien laat de smaak te wensen over en de meeste mensen gebruiken daarom flessenwater. Je kunt het water gerust gebruiken om mee te koken of koffie en thee van te zetten.
  • In Turkije zijn ongeveer 250 producenten van flessenwater. Samen goed voor ruim 50 verschillende merken. De oudste producent is Uludağ, dat is opgericht in 1930.
  • In heel Turkije kun je op het platteland – zowel in dorpen als daarbuiten – bronwaterfonteinen aantreffen. Dit water is schoon en puur en is uitstekend geschikt om te drinken.
Karstlandschap en water in Turkije

Ongeveer een derde van het landoppervlak van Turkije is karstgebied, met een landschap dat is ontstaan door het oplossen van kalksteen in verzuurd water. Verzuurd water ontstaat door neerslag waarin kooldioxide uit de lucht is opgelost. In een karstgebied vind je onder andere grotten, ondergrondse rivieren en waterbronnen. Ze ontstaan doordat regen- en smeltwater in de bodem zakt, daarbij steeds meer kalk oplossend. Zo wordt een grot gevormd. Het water zakt tot het op een ondoordringbare ondergrond terechtkomt. Van daar vindt het zijn weg in meer horizontale en aflopende richting over die ondoordringbare ondergrond – dit is de ondergrondse rivier – tot het niet verder kan omdat het tegen een aardlaag botst die ook ondoordringbaar is. Op dat moment wordt het water omhoog gestuwd: een waterbron is ontstaan. Overigens kan dit alleen als de plek waar het water naar buiten komt, lager ligt dan de plaats waar het water de grond in is gekomen. Het kan ook zijn dat de ondergrondse doorgang licht stijgt waardoor de ondergrondse rivier ineens weer aan de oppervlakte komt en ook kan het gebeuren dat een ondergrondse rivier in de zee uitmondt, soms honderden meters uit de kust. 

Ontstaan ondergrondse rivier en bron



Bij een warmwaterbron wordt het water door vulkanische activiteit ondergronds verwarmd en onder druk gebracht waardoor het water omhoog komt. Op de foto een warmwaterbron bij Pamukkale. Het water heeft een temperatuur van zo'n 60 graden.




Een grot waar een rivier door stroomt of die een waterbassin heeft, wordt een actieve grot genoemd. Een grot waarin de rivier is drooggevallen, heet een fossiele grot.

Een populier heeft veel water nodig, tot wel 1500 liter per dag. Ter vergelijking: een appelboom kan met 200 liter water toe. In Turkije zie je regelmatig groepen hoge, smalle populieren staan. Door hun smalle vorm verbruiken ze wel wat minder water dan die 1500 liter, maar toch nog een hele hoeveelheid. Als je in Turkije groepen populieren ziet, kun je er daarom vanuit gaan dat op die plekken ondergrondse waterstromen zijn.

Trees suck

Sommige bomen kunnen wel meer dan 100 meter hoog worden en ook het laatste blaadje aan de allerhoogste tak heeft water nodig. Een boom heeft niet zoals een mens een hart dat vloeistof oppompt, maar hij maakt gebruik van de kenmerkende eigenschappen van water.

Watermoleculen plakken graag aan elkaar, maar ook aan veel andere stoffen. Glas bijvoorbeeld, of een rietje. Water kruipt een beetje langs deze materialen omhoog. Dat kun je goed zien bij een rietje: het water in het rietje staat hoger dan dat in het glas. Dit wordt de capillaire werking genoemd.

Een boom heeft vele houtvaten die dienstdoen als waterleiding. Het water plakt aan de wanden van de houtvaten en vormt een lange keten van watermoleculen door het hele waterleidingsysteem van de boom. Als water via de bladeren verdampt, ontstaat er een onderdruk waardoor het water in de houtvaten een stukje naar boven wordt gezogen: trees suck. De wortels van de boom nemen nieuw water op en zo blijft het systeem in werking. Dat kost een boom nauwelijks energie.

Wonderlijk water

Het feit dat watermoleculen zo gemakkelijk aan elkaar plakken, is niet alleen voor bomen belangrijk. De manier waarop ze aan elkaar plakken – middels waterstofbruggen – geeft water nog veel meer kenmerkende eigenschappen die vrijwel geen enkele andere stof heeft.

Deze afwijkende kenmerken worden de anomalieën van water genoemd. We kunnen gerust stellen dat deze anomalieën ervoor gezorgd hebben dat het leven op aarde zich heeft kunnen ontwikkelen.

Twee voorbeelden:

Water kan veel meer warmte opslaan dan de meeste andere vloeistoffen. Bovendien kan het warmte goed geleiden. Hierdoor is water in staat om grote temperatuurschommelingen op te vangen en dat is van wezenlijk belang voor veel organismen, waaronder de mens, die voor een groot deel uit water bestaan. Het zou voor ons anders heel wat moeilijker zijn om ons lichaam op 37 graden te houden.

Water heeft de hoogste dichtheid – en is daarom het zwaarst – bij 4°C. Zowel beneden als boven de 4°C zet water uit en wordt lichter. Door deze eigenschap blijft ijs drijven terwijl bij elke andere stof de vaste stof zinkt in de vloeibare stof.

Als de oppervlaktelaag van een meer afkoelt tot 4 graden, zinkt het koude water naar beneden en het warmere water komt automatisch omhoog. Dit warmere water koelt ook af tot 4 graden en zakt ook. Zo blijft het hele meer in beweging tot de temperatuur in het meer 4°C is. Als het water nu nog verder afkoelt, wordt het lichter en zinkt het niet meer. Als het oppervlaktewater 0°C wordt, ontstaat ijs, terwijl het water daaronder tussen de 0 en 4 graden is. Daardoor kunnen vissen en vele andere organismen die afhankelijk zijn van vloeibaar water, onder de ijslaag in leven blijven.




Een aanrader om te lezen?
Zegt het voort!

Nieuw: thuisdialyse in Turkije!


  • Ben Dijkhuis schreef:

    Leuk artikel over water.

  • >